De minimaatschappij

Hoe werkt TBS in Nederland?

Nederland is het enige land ter wereld dat daders die wegens een psychische aandoening ontoerekenbaar of verminderd toerekenbaar zijn, niet alleen gevangen zet, maar behandelt binnen een speciaal systeem van terbeschikkingstelling (TBS). Veroordeelden worden gescheiden van reguliere gedetineerden en voorbereid op terugkeer in de samenleving door middel van intensieve psychiatrische behandeling en resocialisatie. Ze krijgen zogezegd een tweede kans.

Momenteel verblijven ruim 1800 tbs-gestelden in elf Nederlandse TBS-klinieken. De TBS-maatregel wordt opgelegd bij ernstige delicten zoals moord, doodslag, verkrachting, brandstichting of zware mishandeling, wanneer het delict (gedeeltelijk) voortkomt uit bijvoorbeeld een psychose, persoonlijkheidsstoornis of verstandelijke beperking.

Nederland telt elf tbs-klinieken, waar momenteel ruim achttienhonderd tbs’ers verblijven. Wie van de rechter tbs krijgt opgelegd, heeft een misdrijf gepleegd waarop minimaal vier jaar gevangenisstraf staat: (poging tot) moord of doodslag, brandstichting, ernstige mishandeling, verkrachting of pedoseksuele handelingen. Verzachtende omstandigheid moet zijn dat een tbs’er het gepleegde delict door bijvoorbeeld een psychose, een ernstige persoonlijkheidsstoornis of zwakzinnigheid niet of niet volledig kan worden toegerekend.

In De minimaatschappij observeert Vittorio Busato hoe deskundigen van het Pieter Baan Centrum iemands toerekenbaarheid vaststellen. Ook loopt hij mee in bijna alle tbs-instellingen, waaronder ook een voor jongeren met jeugd-tbs en een voor uitgeprocedeerde vreemdelingen. Hij vergezelt een tbs’er op verlof. Hij spreekt onder meer tbs’ers die al meer dan twintig jaar vastzitten, verdiept zich in de geboden psychotherapie en bespreekt met groepsbegeleiders, psychologen en psychiaters de mate van succes van het systeem.

Niet eerder is tbs vanuit zoveel verschillende invalshoeken belicht.