Van dezelfde auteur:

Foto Jozef

De herauten vieren feest

De luchtfietser en de bloemendief

De Muze van het Moortgat

De portiekvrijer

Poolse tranen

Miriam Guensberg

Saternacht

Ter nagedachtenis van

Margriet van der Schoot

© Miriam Guensberg, 2001, 2013 (alleen als eBook)

Alle rechten voorbehouden

Omslagontwerp: Mulder van Meurs

Foto omslag: Eva Besnyö

e-ISBN 978-94-91567-53-7

NUR 301

Meer over deze auteur lezen? Zie http://www.uitgeverijdekring.nl

in het geweld van een eenvoudige herinnering

in je verdronken handen

om mezelf op te bergen in mijn woord

Ingrid Jonker

Graven tranentroost

Alle lust wil aller dingen eeuwigheid,

wil honing, wil droesem, wil dronken middernacht,

wil graven tranentroost.

– Friedrich Nietzsche

Weet je wat ik had willen zeggen?

Als twee ogen die samen opengaan en zich sluiten, zo delen wij je horizon, zo blijf je ons geheim.

Ik zei geen woord.

Roosje sprak wel: ‘Samme is van God, hij slaapt onder water.’ Later bij je graf bedacht ze zich geen seconde: geen aarde, geen lentebloesem, maar haar beslagen bril gooide ze op je kist. ‘Je hoeft niet bang te zijn, Samme, met mijn bril zie je alles.’

Ook dat had ik willen zeggen: ‘Niet bang zijn, liefje, je bent vrij.’ Ik kan je niet meer bij de hand nemen, je niet meer beschermen. Wat rest is het sprokkelen van verhalen, beeld voor beeld, stap voor stap.

Zo’n beeld, Samme, zo’n stap.

Je vader en ik, eenendertig jaar terug.

We wilden álles die nacht.

Op een zompig bed van verpulverd blad eigenden we ons met trillende leden en een hart van slag dat sleetse, boven alle zinnen verheven álles – van honing tot droesem – toe.

Zo ben jij verwekt.

In de onzalige bossen.

Als vrucht van eenmalig genot.

En later...

Je moest eens weten, hoe vaak ik gedacht heb: laat het terugkomen, laat me het weer voelen, die roes van onrust. Denken, het gebed der goddelozen, werd mijn gebed. Want goddeloos was ik, goddeloos en gretig. Ik zocht de vuurdoop, de buiteling, betrad verborgen werelden, raakte verteerd door een misselijkmakende hebzucht. Alleen maar handen, mond, alleen het genot van de korte stonde: de venusbrand. Er waren geen woorden nodig die nacht, geen verdichtsels. Die kwamen later. Ze groeiden als een kwaadaardig gezwel onder de oppervlakte van mijn huid.

Ik vertel je hierover, liefje, om bij je te zijn. Toen je nog leefde was dat simpel: ik hoefde mijn hand maar op je voorhoofd te leggen, je in te stoppen en je te knuffelen met Barbie Belinda in je armen. Grote jongen, dacht ik dan, groot babymens, en ik fluisterde: ‘Ga maar lekker slapen, mijn Samme-diertje.’ Ik fluisterde dwaze troetelnamen die jou rustig stemden. Jij zweeg, keek langs mij heen.

Wat denk je toch, vroeg ik me af.

Wat denkt een mens verstoken van taal?

Wat voelt een volwassen man met een pop in zijn armen?

Jij kon niet praten. En ik? Ik zocht mijn troost in woorden.

Je T-shirt ligt nog altijd onder het kussen.

‘We deden het voor jou,’ fluisterde je vader op je sterfdag.

Ik dacht: zo voelt het, het begraven groen, de tierende passie, zo vindt de gehavende illusie van Eros rust in zichzelf, en bedden aanvang en roes zich schrijnend in.

Laat verlies niet de toon zetten, schreef ik vlak voor je geboorte, laat zinnen zingen, laat vreugde vallen als rijpe appels van een boom. En ik dacht dat geboorte alles met vanzelfsprekendheid te maken had. Met het ritme van: de zon gaat op, de zon gaat onder. Toen ik je die boze nacht in mijn armen hield en je piepkleine lijfje voelde verstijven met een oerkracht die niet te beschrijven valt, toen dat koppie van je alleen nog maar een verkrampte, scheve grimas vertoonde en jij, mijn kleine Samme-baby, door duivelse schokken bezocht werd, kon ik alleen nog maar denken: de zon gaat onder. Genadeloos. Zonder ritme. Onder.

Je schreeuwde. Een bang wezentje in koud ziekenhuislicht. Je had in je eigen wieg moeten liggen, in een grijsblauwe kamer met donkerrode gordijnen. Maar je lag op een onderzoektafel. Ik hoorde stemmen, zag een leger witte jassen om je heen. Ze keken naar je of je een casus was, een status, een verzameling laboratoriumuitslagen. Al die grote handen op je kleine lijfje. Ik zag Look fronsen: ‘Het syndroom van Lennox-Gastaut?’

‘Nee, nee,’ mompelde de kinderarts, ‘dat beslist niet, daarvoor is dit kindje te jong, we kunnen nog niet zoveel zeggen nu, maar die witte, pigmentloze vlekjes op zijn romp wijzen eerder op tubereuze sclerose.’

Lief rompje.

‘Komt die ziekte bij jullie in de familie voor?’

Ik hapte naar lucht.

Leefde mijn vader nog maar. Al die vragen, die onderzoeken, al die godvergeten prikken, en dat meedogenloze licht.

‘Hypsaritmie is typisch voor TS.’

Wat betekenen die namen? Zeg het simpel. Laat het me begrijpen. Zie hem daar dan toch liggen, mijn kleine Samme. Doe iets. Komt het ooit goed?

‘De sclerotische tuberkels in de hersentjes veroorzaken de epileptische aanvallen,’ werd me verteld, ‘herstel is uitgesloten. Een familiaire aandoening. De prognose is niet rooskleurig.’

De stigmata volgden.

Met het klinisch uitgesproken ‘oligofreen’ leek je vonnis voorgoed geveld. Je handicap veroordeelde je tot een woordloos universum.

Tekenen van verbetering waren schaars.

Ik bleef hopen.

Zo was daar Wout op zijn oude Solex. ‘Zoe-oef,’ juichte jij. Het omen, dacht ik, van nu af aan wordt alles anders. Wat was ik trots op dat zoef, op het eerste gebroken mannenwoord van een jongen van zestien. Wout zette zijn helm op je hoofd. Toen we jou die avond naar bed brachten, broek uit, Elvis-T-shirt aan, je gympen op het nachtkastje, wilde je de helm niet afzetten. Met het harde hoofddeksel op en Barbie Belinda in je armen viel jij in slaap. Wij keken toe.

Ja, dat had ik bij je graf willen zeggen. Als twee ogen in een gezicht, die samen opengaan en zich sluiten, zo delen wij je horizon, zo blijf je ons geheim. Maar ik zei geen woord.

Jouw woudmaatje had tranen in zijn ogen.

Jij danste je vrij.

Ik sprak je zwijgend toe: ga maar liefje, vlieg naar bovenaardse rust. Ik keek naar Roosje en besefte dat de bodem die ik zocht, de bodem die het onpeilbare een halt toeroept, bedolven lag onder de woordschaarste van jouw bestaan. Een bestaan dat zich grotendeels afspeelde op het Oord. Tussen medebewoners: lotgenoten. Aan de hand van Roosje. Jouw vriendin.